Η ζωή και το έργο

Παιδική ηλικία


Ο Γκέντσεβ προέρχεται από μια οικογένεια προοδευτικών διανοουμένων. Τα ονόματα των συγγενών του σχετίζονται με την πλούσια ιστορία της βουλγαρικής διανόησης κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνεα.

1. Άγνωστο πρόσωπο, 2. Άλμπερτ Στ. Γκέτσεβ, 3. Νόνκα Στ. Γκέτσεβα και 4. πάστορας Στέφαν Γκέτσεβ, 5. Τιμοτέϊ Στ. Γκέτσεβ, 6. Νεβιάνκα Στ. Γκέτσεβα, 7. Γκεόργι Στ. Γκέτσεβ και Σλάβκα Στ. Γκέτσεβα-Γκότσεβα.

Ο Γκέτσεβ προέρχεται από μια οικογένεια προοδευτικών διανοούμενων. Τα ονόματα των συγγενών του είναι συνδεδεμένα με την πλούσια ιστορία της βουλγαρικής διανόησης κατά τον 19ο και 20ο αιώνα.

«Ήμουν πέντε χρονών όταν ο πατέρας μου διάβαζε ποιήματα του Σλαβέικοβ και με έβαζε να τα επαναλάβω. Τα θυμάμαι ακόμα. Αν δεν είχε πεθάνει τόσο νωρίς, πιθανότατα να είχε μπροστά του μια πανεπιστημιακή σταδιοδρομία. Αλλά αυτή είναι η μοίρα …. Ως κριτικός της λογοτεχνίας θα έλεγα ότι γενικά υποστήριξε τον δικό μας καλό και υγιή ρεαλισμό. Εγώ υποστηρίζω τον καλό, υγιή μοντέρνο ρεαλισμό.»

Από την συνέντευξη του Στέφαν Γκέτσεβ για το περιοδικό «АБВ», τεύχος 30, 1991, και το περιοδικό «Λιτερατούρνα μίσαλ» (Λογοτεχνική σκέψη), τεύχος 4, 1991

«Ο προπάππους μου από την πλευρά του πατέρα μου υπήρξε πλανόδιος βιβλιοπώλης, στα τέλη του 18ου αιώνα. Γύριζε στα πανηγύρια και πωλούσε βιβλία. Ο παππούς μου Στέφαν Γκέτσεβ, κοντά στην περίοδο της Απελευθέρωσης (περί το 1880, ΣτΜ), εξέδωσε το δίτομο βιβλίο «Ψυχωφελείς ιστορίες για παιδιά». Ο μικρότερός του γιος, ο Τιμοτέι, ήταν καλός ποιητής και δημοσίευσε μια συλλογή ποιημάτων, πριν πεθάνει σε ηλικία 19 ετών. Ο πατέρας μου Άλμπερτ Γκέτσεβ ήταν κριτικός λογοτεχνίας και έφυγε από τη ζωή πολύ νέος.

[…] Από την πλευρά της μητέρας μου, η θεία μου ήταν μητέρα του Ασέν Ζλατάροβ και άφησε μια θαυμάσια συλλογή με καλογραμμένα απομνημονεύματα, τα οποία έχουν εκδοθεί. Για τον ίδιο τον Ασέν Ζλατάροβ δεν θα μιλήσω. Ποιος δεν τον γνωρίζει! Ο γιος του, Σβετοζάρ Ζλατάροβ, επίσης έγραφε. Γνωστός εκπρόσωπος από αυτό το σόι είναι και ο καθηγητής Λιουμπομίρ Τένεβ. Η θεία μου Ντιάνα, σύζυγος του Νικολάι Ραϊνόβ, επίσης είχε έφεση στη λογοτεχνία. Για να μην μιλήσω για τον γιο τους, Μπογκομίλ…» (Μπογκομίλ Ραϊνόβ, γνωστός συγγραφέας και λόγιος, ΣτΜ)

Από την συνέντευξη του Στέφαν Γκέτσεβ για το περιοδικό «АБВ» , No 30, 1991 και το περιοδικό «Λιτερατούρνα μίσαλ» (Λογοτεχνική σκέψη) № 4, 1991

Άλμπερτ και Ράντα Γκέντσεβι,
Φιλιππούπολη έτος 1909.

Στέφαν 9 χρονών

Εφηβεία

1917-1921, Πόλη Ρούσε

Στέφαν, Έρμα και Ράντα Γκέτσεβα έτος 1919.

Η Ράντα Γκέτσεβα δούλεψε ως καθηγήτρια γαλλικής γλώσσας στο γυμνάσιο της πόλης Ρούσε. Ο μικρός Στέφαν είναι άριστος μαθητής, αλλά παρόλες τις προσπάθειες της μητέρας του, δεν τον είλκε η γαλλική γλώσσα, την οποία αργότερα πολύ εύκολα θα μιλούσε και θα αποδεχόταν σαν δική του. Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η μητέρα του Στέφαν Γκέτσεβ έφυγε από την πόλη Ρούσε και εγκαταστάθηκε το 1921 μαζί με τα δύο της παιδιά, τον Στέφαν και την Έρμα, στο σπίτι της γιαγιάς Κάτιας στο Πλόβντιβ (Φιλιππούπολη).

1926, στο Παρίσι

Ο δεκαπεντάχρονος Στέφαν έζησε περίπου δύο χρόνια στο Παρίσι, όπου η μητέρα του εστάλη για μετεκπαίδευση. Εκείνη την εποχή, στο Παρίσι βρίσκονταν επίσης και η Ντόρα Γκάμπε, ο Ασέν Ζλατάροβ, οι Νικολάι και Μπογκομίλ Ραϊνόβι, ο μεγάλος Παπάζοβ και άλλοι Βούλγαροι διανοητές.
Το «Λύκειο Λουδοβίκος ο Μεγάλος» (Lycée Louis-le-Grand), στο οποίο είχε φοιτήσει και ο Ροβεσπιέρος, βοήθησε τον νεαρό Στέφαν να τελειοποιήσει τα γαλλικά και να αναζωπυρώσει τη φαντασία του.

Στέφαν Γκέτσεβ, Παρίσι 1926

1929, Σχολή «Ορφέας»

Πορτρέτο του Ν. Ραϊνόβ, δώρο στον Στέφαν
το 1932, Παρίσι

Ο θείος του Νικολάι Ραϊνόβ μύησε τον δεκαοκτάχρονο Στέφαν στη σχολή «Ορφέας», της οποίας ο ίδιος υπήρξε ιδρυτής και επικεφαλής, και στην οποία συμμετείχαν και οι μεγαλύτεροι διανοητές της εποχής.

«Το έτος 1933 ξεκίνησα να απομακρύνομαι από την στοά «Ορφέας» για πολλούς λόγους – ακαδημαϊκές υποχρεώσεις και εξετάσεις, αλλά και κυρίως επειδή μέσα μου η καρτεσιανή σκέψη αναπτυσσόταν και εδραιωνόταν ολοένα και περισσότερο. Μετά από μερικά χρόνια εγκατέλειψα τη στοά και τον θείο Νικολάι.»

Από την συνέντευξη του Στέφαν Γκέτσεβ για το περιοδικό «АБВ», τεύχος 30, 24 Σεπτεμβρίου 1991.

Φοιτητικά χρόνια

1929-1934, Φοιτητής στο Τμήμα Σλαβικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Σόφιας

«Όταν γράφτηκα στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας ως φοιτητής της Σλαβικής Φιλολογίας, την άνοιξη του 1929, καθηγητές μας ήταν οι Λ. Μίλετιτς, Σ. Ρομάνσκι, Μ. Αρναούντοβ, Α.Τ Μπαλάν, Στ. Μλαντένοβ. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι αποτελούσαν μια ομάδα ταλαντούχων επιστημόνων, οι οποίοι έθεσαν γερά τα θεμέλια των Βουλγαρικών Σπουδών …»

Από τις διηγήσεις του Στέφαν Γκέτσεβ στην συνέντευξή του στο περιοδικό «АБВ», τεύχος 9, το έτος 1992

«Το 1934 ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο Σόφιας. Ήδη από την αρχή της σταδιοδρομίας μου, με είχε συνεπάρει η παλαιοβουλγαρική γραμματεία. Ο καθηγητής μου στον τομέα αυτό, ο Γιορντάν Ιβανόβ, με παρότρυνε, εφόσον επιθυμούσα να πραγματοποιήσω κάτι σοβαρότερο σε αυτόν τον επιστημονικό χώρο, πρώτα να μάθω τόσο τα αρχαία, όσο και τα νέα ελληνικά.»

Από το βιβλίο του Στέφαν Γκέτσεβ «Οι Έλληνες φίλοι μου», σελ. 33

Ο Στέφαν Γκέτσεβ μαζί με τον καθηγητή του
Γιορντάν Ιβανόβ, 1934.

1936, Μεταπτυχιακό στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ο Στέφαν Γκέτσεβ γραμματέας στην Αθήνα το 1937

Οι σχέσεις του Στέφαν Γκέντσεβ με τον πνευματική κοινότητα στη Αθήνα ήταν τόσο δυνατές που πολύ σύντομα και πολύ εύκολα ο ίδιος εντάχθηκε στους ελληνικούς ακαδημαϊκούς κύκλους. Σε σύντομο διάστημα έμαθε και την ελληνική γλώσσα.

«Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ξεκίνησα να παρακολουθώ τις διαλέξεις Βυζαντινής Λογοτεχνίας του καθηγητή Βέη- ενός εκ των φωστήρων, όπως έλεγαν τότε, σε αυτή την επιστήμη. Σύντομα τού συστήθηκα και εκείνος έδειξε ενδιαφέρον για τον νεαρό Βούλγαρο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, με προσέγγισε και μού πρότεινε να κάνω εθελοντικά ένα είδος εισαγωγικού μαθήματος παλαιοβουλγαρικής γλώσσας για μερικούς δικούς του φοιτητές.»
«Επειδή», μου εξήγησε, «όπως πρέπει εσείς να γνωρίζετε βυζαντινά, έτσι και οι δικοί μας βυζαντινολόγοι θα έπρεπε να γνωρίζουν παλαιοβουλγαρικά, για να μπορέσουν να χρησιμοποιούν τα παλαιά βουλγαρικά έγγραφα.»

Από το βιβλίο του Στέφαν Γκέτσεβ «Οι Έλληνες φίλοι μου», σελ. 62-64

1938, Διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Στην Ελλάδα έγραψε τη διδακτορική του διατριβή, με τίτλο «Φυσιολόγος», στην οποία μελετά το ομώνυμο παλαιοβουλγαρικό κείμενο, μεταφρασμένο στα ελληνικά. Η βιβλιογραφική έρευνα τον οδήγησε στα μοναστήρια του Αγίου Όρους, στον Άθωνα.


Ο Στέφαν Γκέτσεβ είχε τη δική του προσωπική αντίληψη για τον Θεό· «Ανώτατη Πρόνοια», η οποία καθοδηγεί τον νου και το σώμα. Η Βίβλος ήταν πάντα μαζί του μέχρι το τέλος της ζωής του. Κάθε βράδυ διάβαζε κάποιο απόσπασμα σαν ένα ιστορικό βιβλίο, σαν ένα ιερό βιβλίο – πύλη προς άλλους κόσμους.

Ο Στέφαν Γκέτσεβ γραμματέας
στην Αθήνα το 1936.

Διπλωματική σταδιοδρομία

1935, Γραμματέας («Γραφέας Ξένων Γλωσσών») στη Βουλγαρική Πρεσβεία στην Αθήνα.

Ο Στέφαν Γκέτσεβ γραμματέας
στην Αθήνα το 1935

Είναι ευτύχημα που τα λιγοστά χρήματα, τα οποία του εξασφάλιζε η μητέρα του, σύντομα τελείωσαν. Έτσι, ο Βούλγαρος πρέσβης στην Αθήνα, Ντιμίταρ Σισμάνοβ, είχε την ευκαιρία να του προσφέρει υποστήριξη, παρέχοντάς του δουλειά ως «γραφέα» στη βουλγαρική διπλωματική αποστολή.

«Κοιτάξτε, Γκέτσεβ, στο προσωπικό της πρεσβείας υπάρχει μια κενή θέση, αυτή του γραφέα ξένων γλωσσών. Ο μισθός είναι μάλλον πενιχρός, αλλά αν θέλετε να μείνετε στην Ελλάδα, για να ολοκληρώσετε αυτά, για τα οποία ήρθατε, θα μπορούσατε να πάρετε τη θέση αυτή…»

Έτσι και έγινε. Μόνο που οι επτά μήνες παραμονής στην Ελλάδα έγιναν επτά χρόνια.
Από το βιβλίο του Στέφαν Γκέτσεβ «Οι Έλληνες φίλοι μου»

1942-1946, Ακόλουθος Πολιτισμού (Τύπου) στη Βουλγαρική Πρεσβεία στην Μπρατισλάβα.

Μετά την 9η Σεπτεμβρίου 1944 (επιβολή του κομμουνιστικού καθεστώτος στη Βουλγαρία, ΣτΜ) και μέχρι τον Μάιο του 1945, κατόπιν αιτήματος τον σλοβακικών αρχών, ο Στέφαν Γκέντσεβ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πρωτεύουσα Μπρατισλάβα κα εγκαταστάθηκε στην πόλη Πιστιάνι, επειδή δήλωσε ότι στηρίζει τη νέα κυβέρνηση στη Σόφια. Μετά το τέλος του πολέμου, ο Γκέτσεβ επέστρεψε στην Μπρατισλάβα και διορίστηκε εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Βουλγαρίας.

«Στο τέλος του 1942 πήγα στην Μπρατισλάβα. Οι Γερμανοί είχαν αποφασίσει να μετατρέψουν την Μπρατισλάβα σε βιτρίνα της μελλοντικής Ευρώπης. Γαλλικά κονιάκ, τυριά … τα πάντα. Ποτέ μου δεν είχα ματαδεί τέτοια χλιδή. Στη Γερμανία ο κόσμος πεινούσε, αλλά έφερναν εδώ τους ξένους, για να δουν πώς θα γίνει η Ευρώπη μετά τη νίκη τους.»

«Μετά την 9η Σεπτεμβρίου 1944 στην Βιέννη, ο Τσανκόβ (τέως πρωθυπουργός, ΣτΜ) σχημάτισε εξόριστη βουλγαρική κυβέρνηση. Οι Γερμανοί με κάλεσαν στην πρεσβεία τους. Ο σύμβουλός τους ρώτησε: «Χερ Γκέτσεβ, εδώ πλέον υπάρχει μια δική σας κυβέρνηση. Εσείς με ποιόν είστε;» Απάντησα, πώς η κυβέρνηση στη Σόφια είναι συνασπισμός δημοκρατικών δυνάμεων και πώς εγώ, ως Βούλγαρος, μπορώ να είμαι μόνο με το μέρος της πατρίδας…»

«Μετά από 10 μέρες έλαβα πρόσκληση να εγκαταλείψω την Μπρατισλάβα και να μεταβώ στο Πιστιάνι – μια μικρή πόλη- κάτι σαν εξορία υπό περιορισμό … Έπρεπε μια φορά την εβδομάδα να δίνω το παρών στην Γκεστάμπο…
Τον Μάιο του 1945 επέστρεψα στην Μπρατισλάβα. Ο πόλεμος δεν είχε λήξει τελείως. Έλαβα εντολή από το δικό μας Υπουργείο Εξωτερικών στην Τσεχοσλοβακία, γιατί ακόμα δεν υπήρχε πρέσβης στην Πράγα. Για αυτό περίπου 7-8 μήνες πηγαινοερχόμου μεταξύ Πράγας και Μπρατισλάβας».

Από τις διηγήσεις του Στέφαν Γκέτσεβ, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στο τεύχος «Λογοτεχνική Σκέψη» τεύχος 4 και στο τεύχος «Λογοτεχνική Σκέψη», τεύχος 31, έτος 1991.

Ο Στέφαν Γκέτσεβ (στα δεξιά)
με κάποιον Γερμανό σύμβουλο το 1943.

Ο Στέφαν Γκέτσεβ (στα αριστερά)
με κάποιον Γερμανό σύμβουλο το 1944.

Γκέτσεβ (στα αριστερά) 1946

1947-1948, Σύμβουλος στη Βουλγαρική πρεσβεία στη Βαρσοβία

Στέφαν Γκέτσεβ (στα δεξιά) το 1948.

Στέφαν Γκέτσεβ στη Βαρσοβία 1949

«Παρέμεινα στην πανέμορφη Μπρατισλάβα μέχρι το τέλος του 1946. Τότε από ’κει πέρασε ο Βούλγαρος πρέσβης μας στην Βαρσοβία…

«Γκέτσεβ, έχουμε ανάγκη από ειδικευμένο προσωπικό, θέλεις να έρθεις κοντά μου στην Βαρσοβία;»

Σκέφτηκα, ότι αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση για εμένα, και δέχθηκα. Έτσι, στις αρχές του 1947, βρέθηκα στην απίστευτα βάρβαρα κατεστραμμένη πρωτεύουσα της Πολωνίας. Χιλιάδες δυστυχείς, πεινασμένοι άνθρωποι παντού, οι οποίοι προσπαθούσαν να ξεκινήσουν τη ζωή τους από την αρχή. Εκεί παρέμεινα μέχρι το τέλος του 1949 και στη συνέχεια κλήθηκα πίσω στο υπουργείο στη Σόφια»

Από τις διηγήσεις του Στέφαν Γκέτσεβ

Στέφαν Γκέντσεβ στη Βαρσοβία, το1949

1949, Σόφια

Στέφαν Γκέτσεβ 1950

Το 1949 η διπλωματική σταδιοδρομία του Γκέτσεβ διακόπηκε αναπάντεχα, καθώς ο ίδιος δεν δέχθηκε να γίνει μέλος του μοναδικού τότε πολιτικού κόμματος, δηλαδή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βουλγαρίας. Στις επίμονες ερωτήσεις συναδέλφων του ο Γκέντσεβ απαντά:

«Δεν μπορώ να γίνω μέλος του κόμματος, επειδή πιστεύω στον Θεό».

Θα μπορούσε να είναι πολιτικός με μεγάλη καριέρα στη διπλωματία, με πολλές εκδόσεις ποιητικών συλλογών, χαϊδεύοντας τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό και ικανοποιώντας τις καλλιτεχνικές παραγγελίες των ηγετών του κόμματος.
Αυτός όμως ανήκε σε έναν άλλο κόσμο.

Κανενός είδους κομματική σκοπιμότητα δεν μπορούσε να τον εμπλέξει στο παιχνίδι των συμβιβασμών. Υπερασπίστηκε τίμια, γενναία και ειλικρινά όσα του υπαγόρευε η λογική και φυσική αντίδραση ενός κοσμοπολίτη. Η στάση του αυτή τού κόστισε 23 χρόνια απομόνωσης.

1951, η Κραστίνα Γκέτσεβα (Τίτη) μπαίνει στη ζωή του Στέφαν Γκέτσεβ

Μεταφράστρια, επιμελήτρια και βιβλιογράφος, η Κραστίνα ήταν ο άγγελος, ο οποίος έζησε και μοιράστηκε μαζί του κάθε καλή και άσχημη στιγμή κατά την διάρκεια των επόμενων περίπου 50 χρόνων της ζωής του…
Μέχρι το τέλος!

«Είναι δύσκολο να ζεις στην καθημερινότητα ενός δημιουργού, ο οποίος κοιτά τον κόσμο μέσα από την τέταρτη διάσταση, να ζεις με έναν κοσμοπολίτη, που απαρνήθηκε τις υλικές απολαύσεις, και ταυτόχρονα να περνάς από ένα μεγάλο σχολείο… .Είμαι τυχερή» αναφέρει η Κραστίνα Γκέτσεβα (Τίτη)
Οι φίλοι του Στέφαν Γκέτσεβ γνώριζαν πολύ καλά, ότι ο ποιητής λάτρευε την αγαπητή του γυναίκα, όσο κανέναν άλλον στον κόσμο.

Ο Στέφαν και η Κραστίνα Γκέτσεβι υπογράφουν
στον πολιτικό τους γάμο το 1959. Στα βάθος
οι κουμπάροι τους, ο Τάνιο και η Μαρία Πιντάρεβι

1950- 1956, Επιμελητής στη σατιρική εφημερίδα «Στάρσελ» (Μπούμπουρας)

Εργάστηκε για έξι χρόνια στη σατιρική εφημερίδα «Στάρσελ» (Μπούμπουρας) σε μία «ανώδυνη» θέση. Διάβαζε ξένα περιοδικά και εφημερίδες και έδινε ιδέες για γελοιογραφίες και σατιρικά χρονογραφήματα. Το 1956 απολύθηκε από την εφημερίδα επειδή τόλμησε να πει για τα γεγονότα στην Ουγγαρία: «Δεν θα ήταν άσχημα αυτός… ο σταλινικός σοσιαλισμός να εξελιχθεί … σε κάτι άλλο»

1957- 1958, Δραματουργός στο νεοϊδρυθέν Σατιρικό Θέατρο

«Με έδιωξαν από την εφημερίδα «Στάρσελ» (Μπούμπουρας), τίποτα δεν μπορούσα να κάνω, η διαταγή ήρθε από πάνω. Έμεινα για μήνες χωρίς δουλειά, μέχρι που μια μέρα ο δραματουργός Βέσο (Βεσελίν) Χάντσεβ, με τον οποίο είχαμε καλή γνωριμία, μου είπε: «Στέφανε, μίλησα με τον διευθυντή Σάρτσαντζιεβ να σε πάρει εδώ, σε εμάς, ως δεύτερο δραματουργό».

Αυτό ήταν σωτήριο για εμένα, δέχθηκα αμέσως… Η ιδέα μου για ένα τέτοιου είδους θέατρο ήταν ότι, εκτός από θεατρικά έργα, θα πρέπει να ανεβαίνουν και μικρές παραστάσεις και σκετς επιθεώρησης, όπως γινόντουσαν παντού στον κόσμο. Με τον Σάρτσαντζιεβ κάναμε δύο τέτοιες παραστάσεις. Ωστόσο, ο Ντάνοφσκι, ο νέος διευθυντής του θεάτρου ήταν αντίθετος σε κάθε μορφή καινοτομίας. Έτσι, αναγκάστηκα να αυτοαπολυθώ».


Από τις διηγήσεις του Στέφαν Γκέτσεβ στην εφημερίδα «Λιτερατούρεν Φόρουμ» (Λογοτεχνικό Φόρουμ), τεύχος 31, 1998

1959-1965, Το περιοδικό «Πλάμακ» (Φλόγα)

Εξώφυλλο του περιοδικού «Πλάμακ»

Ο Στέφαν Γκέτσεβ, απολυμένος από το Σατιρικό Θέατρο, προσελήφθη ως επιμελητής στο λογοτεχνικό περιοδικό «Πλάμακ». Το κλίμα εκεί είναι βαρύ για αυτόν και ψάχνει μια ευκαιρία να φύγει.

1966, Ο Στέφαν Γκέτσεβ στην σύνταξη

Το 1966, του Στέφαν Γκέτσεβ δόθηκε η ευκαιρία να βγει στη σύνταξη. Πιστός στις ιδέες του, στο εξής θα ζούσε

“«Γνώριζα πολύ καλά ότι δεν θα μπορούσα να δημοσιεύσω κανένα δικό μου κείμενο. Στο εξής θα ήμουν απομονωμένος. Και αφού συνειδητοποίησα αυτό το γεγονός, το δέχθηκα μέσα μου και αφιερώθηκα… στη συγγραφή.
Ήταν ένα εκπληκτικό συναίσθημα. Δύσκολο. Έγραφα καθημερινά – ποίηση, μυθιστορήματα, θεατρικά έργα, έκανα σχέδια για όσα ήθελα να γράψω… Έγραφα, έγραφα, και διάβαζα τα γραπτά μου το βράδυ στην Τίτη και ώρες ατελείωτες συζητούσαμε πάνω στα κείμενα, τα οποία σιγόκαιγαν στα σκοτεινά συρτάρια. Αλλά ήμουν ελεύθερος.
Έγραφα, χωρίς να νιώθω επάνω μου την επίδραση κανενός εξωτερικού παράγοντα… Ελεύθερος. – Κάποια στιγμή θα πω: «Το ωραιότερο που έχω γράψει, το έγραψα τότε»

Στέφαν Γκέτσεβ 1966

1967, Συλλογή ποιημάτων «Σημειωματάριο»

Корица на стихосбирката “Бележник”

«Από τις αρχές του ’50 ξανακίνησα να γράφω (μετά από 25 χρόνια) ποίηση. Μικρά στιχάκια που άρεσαν σε μερικούς φίλους. Το 1966, η Μπλάγκα Ντιμιτρόβα, η οποία τότε ήταν επιμελήτρια στις εκδόσεις «Ναρόντνα Κουλτούρα» (Λαϊκή Κουλτούρα), μου πρότεινε να εκδώσουν την ποιητική μου συλλογή»

«Ένα μικρό βιβλιαράκι, οκτώ επί δεκαπέντε εκατοστά, μόνο με τριάντα φύλλα, … σαν διαβατήριο. Διαβατήριο για ένα μονάχα ταξίδι, ελεύθερο από τον χρόνο και τον χώρο. Δρόμος προς άλλους κόσμους, όπου τα χρώματα και το φως είναι καθαρά, ελεύθερα από την πίεση του του υποσυνείδητου. Το 1967 όμως τα διαβατήρια στην Βουλγαρία, τα χορηγούσαν δύσκολα και μόνο με ρητή απόφαση του Κόμματος.»

« Η ποιητική συλλογή «Σημειωματάριο» εκδόθηκε το 1967… και λάβρα δημοσιεύματα γράφθηκαν για το δύσμοιρο αυτό βιβλίο»

Στη συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου (Πολίτμπιρο) του Κομμουνιστικού Κόμματος στο (από τις 12.11. 1967) με θέμα Κάποια φαινόμενα στο ιδεολογικό μέτωπο, ο γραμματέας ιδεολογικών υποθέσεων θα χαρακτηρίσει την ποιητική συλλογή του Στέφαν Γκέτσεβ ως «μία παρέκκλιση από τη μαρξιστική-λενινιστική ιδεολογία και από τον κομμουνιστικό διεθνισμό».

«Αυτό ήταν αρκετό: Ο «χαρακτηρισμός» που δόθηκε από τον Βενελίν Κότσεβ ήταν εντολή. Αμέσως ακυρώθηκαν οι συμφωνίες που εντωμεταξύ είχαν υπογραφεί για την έκδοση άλλων έργων μου. Μόνο οι εκδόσεις «Ναρόντνα Κουλτούρα» ακύρωσε τρεις συμφωνίες για μεταφράσεις … Ήταν πολύ δύσκολα! Και δεν ήξερα τίποτα άλλο να κάνω, εκτός το να γράφω κουτσά στραβά. Προσπάθησα να προτείνω από ’δω από ’κει κάτι, αλλά έλαβα σιωπηρές αρνητικές απαντήσεις. Κατάλαβα ότι δεν έχει κανένα νόημα και αποσύρθηκα.»


«Συνέχισα να γράφω, γνωρίζοντας, πως τα έργα μου δεν θα εκδοθούν ποτέ … Μια απομόνωση εδώ και είκοσι τρία χρόνια. Αλλά δεν λυπάμαι γι’ αυτό, έγραφα ό,τι ήθελα, όπως ήθελα, ελεύθερος, μακριά από λογοκρισία, συγκυρίες κ.λ.π.»

Από τις διηγήσεις του Στέφαν Γκέτσεβ, που εκδόθηκαν στο περιοδικό «Λιτερατούρνα Μίσλ» (Λογοτεχνική Σκέψη), τεύχος 4, 1991, στην εφημερίδα «АБВ», τεύχος 4, 1991 και στην εφημερίδα «Λιτερατούρεν Φόρουμ» (Λογοτεχνικό φόρουμ), τεύχος 31, 1998

Από το βιβλίο «Οι φίλοι μου οι Έλληνες» του Στέφαν Γκέτσεβ

«Καθώς είχα ελεύθερο χρόνο, αποφάσισα να πραγματοποιήσω το μακροχρόνιο όνειρό μου να εισαγάγω τους Βουλγάρους αναγνώστες στην υπέροχη ελληνική ποίηση. Τότε, στις αρχές της δεκαετίας του ’50, στη χώρα μας εδραιωνόταν ο πλέον δογματικός σοσιαλιστικός ρεαλισμός… Εκείνη την εποχή τυχαία βρήκα μερικά ποιήματα ενός άγνωστου για μένα τότε Έλληνα ποιητή, του Γιάννη Ρίτσου. Μού άρεσε και επειδή ήταν κομμουνιστής, υπέθεσα ότι δεν θα υπήρχαν προβλήματα με τη δημοσίευσή τους… Μετάφρασα μερικά ποιήματα και τα έδωσα να εκδοθούν. Μου τα επέστρεψαν με μία έντονη παρατήρηση ότι δεν δημοσιεύουν τέτοιους «σουρεαλισμούς».


[…] Παρ΄ όλα αυτά το Κόμμα μου επέτρεψε να κάνω την επιμέλεια των μεταφρασμένων ποιημάτων της «Πρώτης Ανθολογίας Ελλήνων Ποιητών» υπό την αυστηρή καθοδήγηση ενός Έλληνα κομμουνιστή στη Σόφια ».»

 

Από το βιβλίο Στέφαν Γκέτσεβ «Οι φίλοι μου Έλληνες»

Ο Γκέτσεβ αποχαιρετά τον μεγάλο Βούλγαρο συγγραφέα Ντιμίταρ Ντίμοβ, από πίσω του είναι ο Έλληνας ποιητής και φίλος του, Άρης Δικταίος, το 1966.

Ο Γκέτσεβ είναι φίλος και είχε γνωριμίες με τους πλέον σημαντικούς Έλληνες ποιητές και συγγραφές για την εποχή τους (και όχι μόνο), τον Κώστα Βάρναλη, τον Άκη Δικταίο, τον νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη, τον Γεώργιο Σεφέρη, την Κική Δημουλά, τον Νίκο Νικόπουλο και πολλούς άλλους. Ο Γκέτσεβ κατάφερε να μεταφράσει άριστα τα έργα αυτών των συγγραφέων. Η πρώτη «Ανθολογία νεοελληνικής ποίησης» εκδόθηκε το 1960 σε δύο τόμους, και η δεύτερη το 1978 υπό την επιμέλεια του Στέφαν Γκέτσεβ που είναι και ο μεταφραστής.
«Σύγχρονη Κυπριακή ποίηση», 1965
«Νέα Ελληνική ποίηση», 1976
«Ελληνική ποίηση του 20ου αιώνα», 1978
Μετέφραζε από τα ελληνικά στίχους του Κωνσταντίνου Καβάφη (το 1963, το 1984, το 1995), του Άρη Δικταίου (το 1967) και του Γεώργιου Σεφέρη (το 1975)

Από την συνέντευξη του Στέφαν Γκέτσεβ από την εφημερίδα «АБВ», τεύχος 30, 24 Σεπτέμβριου του 1991.

1988, το Θέατρο 199 «Υπόθεση Ιησούς –
Η δίκη για την εξαφάνιση του σώματος του Ιησού του Ναζωραίου»

Το 1988, κατά την περίοδο των επικείμενων αλλαγών στη Βουλγαρία, το Θέατρο 199 στη Σόφια ανέβασε το έργο του Γκέντσεβ «Η δίκη για την εξαφάνιση του σώματος του Ιησού του Ναζωραίου» σε σκηνοθεσία του Μλαντέν Κισελόφ.

Εξώφυλλο της παράστασης, 1988

Η περίοδος μετά το 1989


Η μεταβολή του πολιτικού συστήματος στη Βουλγαρία το 1989 έφερε ξαφνικά τον Στέφαν Γκέτσεβ στο κέντρο της πνευματικής ζωής της Βουλγαρίας. Σαν να ενεργοποιήθηκε ένας κόσμος που για καιρό κινείτο και λειτουγούσε, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή, για να μιλήσει για το έργο των περιθωριοποιημένων και να συναντήσει τον Γκέτσεβ. Ακολουθούν συνεντεύξεις, εκπομπές στην εθνική τηλεόραση και το ραδιόφωνο, άρθρα σε μεγάλες εφημερίδες και περιοδικά. Τα έργα του Γκέτσεβ δημοσιεύονται σωρηδόν και ο ίδιος βραβεύεται.

1991, «Δολοφόνοι» – Εθνικό Θέατρο «Ιβάν Βάζοβ»
Το έργο «Δολοφόφοι» του Γκέτσεβ ανεβαίνει με μεγάλη επιτυχία στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία του Βίλι Τσανκόβ
1994

1994, «Ο Γολγοθάς του Βαραββά»
Στη θεατρική σκηνή του Εθνικού Μεγάρου Πολιτισμού ανεβαίνει το έργο «Ο Γολγοθάς του Βαραββά» σε σκηνοθεσία του Στογιάν Αλέξιεβ.

1994, «Υπόθεση Ιησούς – Η δίκη για την εξαφάνιση του σώματος του Ιησού του Ναζωραίου»
Την ίδια χρονιά, το έργο «Υπόθεση Ιησούς – Η δίκη για την εξαφάνιση του σώματος του Ιησού του Ναζωραίου» ανεβαίνει στη σκηνή του Κέντρο Τεχνών στην Ουάσιγκτον σε σκηνοθεσία του Μλαντέν Κισελόβ, και λαμβάνει θετικές κριτικές από την Washington Post.

«Ο κύριος στόχος των λογοτεχνικών μου κειμένων και ιδιαίτερα του θεατρικού μου έργου είναι να κάνω έστω και έναν μικρό αριθμό ανθρώπων να ενδιαφερθούν για τα μεγάλα προβλήματα που σχετίζονται με την ανθρώπινη ύπαρξη και τις ανθρώπινες σχέσεις. Κάθε θεατής θα πάρει κάτι δικό του από την παράσταση.»

1992, «Γάλλοι σουρεαλιστές ποιητές»

Το 1992, κυκλοφόρησε η υπέροχη ανθολογία «Γαλλικοί σουρεαλιστές ποιητές». Η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε σε μόλις τρεις μήνες και ακολούθησαν επανεκδόσεις Το βιβλίο περιλαμβάνει έργα προδρόμων και συνοδοιπόρων του σουρεαλισμού, μεταξύ των οποίων οι Ζεράρ ντε Νερβάλ, Στεφάν Μαλαρμέ, Αρθούρος Ρεμπώ, Γκιγιώμ Απολλιναίρ κ.ά., καθώς πραγματικοί σουρεαλιστές όπως οι Πωλ Ελυάρ, Αντρέ Μπρετόν, Λουί Αραγκόν, Αντονέν Αρτώ, Τριστάν Τζαρά και άλλοι.

1995, «Χρυσός Σταυρός του Τάγματος της Τιμής»

Το ελληνικό κράτος τιμά τον φίλο της Ελλάδας Στέφαν Γκέτσεφ. Ο Πρέσβης της Ελλάδας στη Σόφια Αναστάσιος Σιδέρης εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου, με τιμή και αγάπη απονέμει στον συγγραφέα και μεταφραστή Στέφαν Γκέτσεβ δίπλωμα και «Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής»

1995, «Χρυσός Σταυρός του Τάγματος της Τιμής»

Τα εξώφυλλα της σειράς «Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση»
και του βιβλίου «Οι φίλοι μου οι Έλληνες»

Υπό την αιγίδα της Ελληνικής Πρεσβείας
στη Σόφια εκδίδεται ο δεύτερος τόμος της σειράς
«Σύγχρονης Ελληνικής Ποίησης», 1998

Ένα μεγάλο όνειρο του Στέφαν Γκέτσεβ αρχίζει να γίνεται πραγματικότητα. Υπό την αιγίδα του ελληνικού κράτους και του Υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας, κ. Κάρολου Παπούλια, εκδόθηκε ο πρώτος τόμος της «Σύγχρονης Ελληνικής Ποίησης», με συντάκτη τον Γκέτσεβ.

1998, «Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση», 2ος τόμος 

Ο δεύτερος τόμος της «Σύγχρονης Ελληνικής Ποίησης» δημοσιεύεται ξανά με τη βοήθεια της Ελληνικής Πρεσβείας στη Σόφια. Ο πρέσβης κ. Παναγιώτης Καρακάσης αγκαλιάζει το έργο του μεγάλου φίλου του Στέφαν Γκέτσεφ, τον οποίο θα αγαπήσει τόσο πολύ. Ο Βούλγαρος Πρέσβης στην Ελλάδα, ο συγγραφέας Κίριλ Τοπάλοβ παρουσιάζει τον δεύτερο τόμο.

1999, «Οι φίλοι μου οι Έλληνες»

Ο Στέφαν Γκέτσεβ ανασύρει από τη μνήμη του κομμάτι-κομμάτι τις συναντήσεις και τις συνομιλίες του με τον Βάρναλη, τον Ελίτη, τον Σεφέρη, τον Δικταίο, τον Καζαντζάκη, τον Ρίτσο, τον Παρνασσό, τον Νικόπουλο, τον Γεραλή, το ζεύγος Δημουλά, τον Λουντέμη.

1997, «Βραβείο συνεισφοράς και ανάπτυξης»

Το 1997, το Υπουργείο Πολιτισμού της Βουλγαρίας απένειμε στον Σέφαν Γκέτσεβ ένα ειδικό βραβείο για τη συνεισφορά του στην ανάπτυξη και τη διάδοση του βουλγαρικού πολιτισμού.

1998, Η Γαλλική Δημοκρατία τιμά τον Γκέτσεβ

Στις 17 Ιουνίου 1998, με διάταγμα του Προέδρου της Γαλλίας και εξ ονόματος του Υπουργείου Πολιτισμού της Γαλλίας, ο Γάλλος Πρέσβης στη Βουλγαρία, κ. Tremeau, απένειμε στον Στέφαν Γκέτσεβ την υψηλή διάκριση του «Ιππότη του Τάγματος των Γραμμάτων και των Τεχνών» για τη συνολική συνεισφορά του για την ενίσχυση των πολιτιστικών σχέσεων μεταξύ Βουλγαρίας και Γαλλίας.

«Κύριε Γκέτσεβ,
Το παράσημο του «Το Τάγμα των Τεχνών και των Γραμμάτων» είναι μια από τις υψηλότερες διακρίσεις της Γαλλικής Δημοκρατίας. Απονέμεται σε προσωπικότητες, το έργο των οποίων αποτελεί σημαντική υμβολή στον τομέα των τεχνών και των γραμμάτων, καθώς και σε προσωπικότητες που έχουν συμβάλει στην διάδοση των τεχνών και των γραμμάτων στη Γαλλία και στον κόσμο. Εκφράζοντας τον ειλικρινή μου σεβασμό, κύριε, παρακαλώ δεχτείτε αυτή την έκφραση της υψηλότατης μου εκτίμησης στο πρόσωπό σας.»

Tremeau προς τον Στέφαν Γκέτσεβ, το 1998

1999, Η Ελληνική Εταιρεία Μεταφραστών Λογοτεχνίας απονέμει στον Γκέτσεβ το Χρυσό Μετάλλιο

Το 1999, η Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας απένειμε το Χρυσό Μετάλλιο στον Στέφαν Γκέτσεβ για το συνολικό μεταφραστικό του έργο, το οποίο αποτελεί πολύτιμη συμβολή στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και πολιτισμό. Ο δήμαρχος Αθηνών, κ. Δημήτρης Αβραμόπουλος, εκ μέρους της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών, απένειμε στον Γκέτσεβ τη διάκριση στις 15 Φεβρουαρίου 1999.

4 Ιανουαρίου 2000, Στο τέλος ενός ταξιδιού

Αφήνει τον τελευταίο του ψίθυρο στην αγαπημένη του γυναίκα και πεθαίνει. Φεύγει την ημέρα που γιόρταζαν σχεδόν πενήντα χρόνια της ζωής τους μαζί. Όλα είναι εκεί. Η γραφομηχανή, τα βιβλία, τα χειρόγραφα, τα μολύβια…

Λίγες μέρες αργότερα, η Τίτη βρήκε ένα κομμάτι χαρτί που είχε πέσει δίπλα στο κρεβάτι του, στο οποίο, λίγο πριν περάσει από τη μεγάλη Πόρτα, ο Γκέτσεβ είχε γράψει το τελευταίο του ποίημα:

«Χαράζει η αυγή πάνω από τη σκακιέρα.
Στις ξύλινες καρδιές των πιονιών
η παλιά ελπίδα ωριμάζει,
πως ίσως σήμερα, με έξυπνες ή παράφρονες κινήσεις,
κάτω από το βλέμμα των βασιλιάδων τους
επιτέλους θα φτάσουν στο τελευταίο τετράγωνο.
Χαράζει η αυγή… »

3 Ιανουαρίου 2000, Από την Ποιητική Συλλογή «Οι Σκιές του Χρόνου», σελ. 87

Η πρωτοβουλία «110 χρόνια από τη γέννηση του Στέφαν Γκέτσεβ» υλοποιείται με την οικονομική στήριξη του Προγράμματος «Δημιουργικές πρωτοβουλίες» του Εθνικού Ταμείου «Πολιτισμός»

Graphic and Web Design – Στέφαν Αρταμόντσεβ.
Μετάφραση – Γκέντσο Μπάνεβ, Νικολέττα Χόντου